HARUN YILMAZ
25 Şubat 2018 Pazar
FINDIĞIN BAŞKENTİ, KİRAZIN ANAVATANI: GİRESUN





Giresun, Anadolu´nun kuzeydoğusunda bulunur. Tarih öncesi dönemden itibaren yaşam izlerine rastlanan, yeşille mavinin kucaklaştığı, Doğu Karadeniz Bölümü’nün inci şehirlerinden birisidir. 6934 kilometrelik yüzölçümüne sahiptir. 15 ilçesi, 17 beldesi ve 536 köyü bulunmaktadır.

Giresun’un nüfusu 2016 yılında yapılan sayıma göre 444.467’dir. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre Giresun’un en büyük ilçesi 135.144 kişinin ikamet ettiği Merkez’den sonra Bulancak’tır. 64.176 nüfusu olan Bulancak’tan sonra Espiye 34.866, Görele 31.886, Tirebolu  31.171, Şebinkarahisar 21.200, Keşap 20.286, Alucra 13.753, Dereli 22.840, Piraziz 13.011, Yağlıdere 16.219, Eynesil 12.853, Güce 8.396, Doğankent 6.239, Çanakçı 6.660, Çamoluk 5.767 olarak açıklanmıştır.

Giresun’un mazisi çok eski olup şehirde M.Ö 2000 yıllarından itibaren yerleşim olduğu bilinmektedir. Gaşkalar, İskitler, Kimmerler, Miletoslular, Persler Roma döneminden önce bölgede hakimiyet kuran topluluklar olmuştur.

M.Ö. 7.y.y.da İskitlerin Karadeniz’e göç etmesi ile Oğuzlar’da bu bölgeye yerleşmişlerdir. Böylece bölge Türkleşmeye başlamıştır. Hunlar, Kumanlar, Peçenekler, Akhunlar, Sabirler, Hazarlar, Bulgarlar bölgede yaşayan Türk unsurlarıdır. Türklerin bölgeye yerleşmesiyle birlikte dilsel anlamda çeşitli lehçe ve şiveler oluşmuştur. Bölgenin çoğu ilçesinde Çepni ağız özellikleri kendini göstermiştir. Hatta bu durum yer isimlerine kadar yansımıştır. Örneğin, Giresun´un Çıtlakkale mahallesinin adının Deliorman ve Selanik civarından gelerek buraya yerleşmiş olan Türk topluluğu Çıtaklardan geldiği bilinmektedir.

395 yılında Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesiyle Giresun, Doğu Roma (Bizans) sınırları içerisinde kaldı. 1204 yılında İstanbul Latinler tarafından istila edildi. Bizans ailesinden Komnenos ailesi Trabzon’a giderek Trabzon Rum İmparatorluğu’nu kurdu. Bu tarihten itibaren Giresun da Trabzon Rum İmparatorluğu’nun hakimiyet alanına girdi.

1397 yılında Çepni Beyi Emir Süleyman Bey, Giresun ve çevresinin kontrolünü ele geçirmiştir.

Fatih Sultan Mehmet’in 1461yılında Trabzon’u fethiyle birlikte Giresun Osmanlı yönetimine  geçmiştir. Yavuz Sultan Selim'in, Giresun'un Türk-İslam şehri haline gelmesinde çok önemli rolü olmuştur. Osmanlı idaresi altında şehir bir liman kenti olarak gelişmiş fakat bu dönemde zaman zaman ayaklanma ve eşkiyalık hareketleri de baş göstermiştir.

Giresun Tanzimat döneminde (1847) Trabzon iline bağlı bir kaza olmuştur. 1855'de Ordu livasına, 1856'da yeniden Trabzon livasına, 1857'de tekrar Ordu livasına bağlanmıştır. 1866 tarihli Devlet salnamesinde Trabzon sancağının kazası olmuştur. 1875'ten 1878'e kadar Karahisar-Şarki Sancağına bağlanmış ve 1879'da tekrar Trabzon sancağına bağlanmıştır. 1923 yılında ise 3 nahiye, 140 köy ve 14 mahalle ile birlikte il olmuştur.

I.Dünya Savaşı'ndan önce Giresun ve çevresinin etnik yapısına bakıldığında, nüfusun yarısının Türk, Diğer yarısına yakın bir kısmının Rum ve geri kalanın da Ermeni olduğu görülmektedir.

Ruslar'ın Trabzon'u alıp Harşit'e kadar ilerlemesi şehirde büyük bir endişeye yol açmıştır. Yörede Pontus Rum Devleti kurmaya yönelik hareketler, Rum çetelerin faaliyetleri ve bun­lara karşı direniş pek çok karışıklığa sebep oldu. Direnişi örgütleyen Topal Osman Ağa önemli faaliyetlerde bulundu. Giresun’da askerlik şube başkanlığı yapan ayrıca Türk dili ve kültürü hakkında yazıları olan Hüseyin Avni Bey de bu mücadelede önemli rol oynadı.

 

 

Milli Mücadele’de Giresun

Yunanlıların 15 Mayıs 1919'da İzmir’i işgali, Türk ve Müslüman halkı derinden etkilemiştir. Giresun'da yayınlanan Işık gazetesi bu tepkiyi hemen ertesi gün; "Göklerden şahikalar yağsa, dağlardan kanlı volkanlar fışkırsa, deniz taşsa da araziyi tufanlara boğsa idi, Türklüğe, âlem-i İslamiyete belki o kadar tesir göstermezdi. Hayat için ziya ne ise, Türklük için de İzmir aynı kıymeti, aynı meziyeti haizdir..." diyerek veciz bir şekilde ifade etmişti. Camlı Çarşı'daki Cami-i Şerif’te toplanan binlerce Giresunlu 19 Mayıs'ta Osman Ağa'nın başkanlığında büyük bir miting düzenleyerek İzmir'in işgalini protesto etmişti. Giresun Müdafa-i Milliye Başkanı ve Belediye Başkanı sıfatıyla Kasım 1920´de Ankara’ya gitmiş, gerekli emirleri aldıktan sonra Giresun'a dönerek, 12 Ocak 1921 tarihinde 42. ve 47. Gönüllü Alayların kurulması çalışmalarını başlatmıştır. Mart 1921´deki Koçgiri ayaklanması Topal Osman Ağa komutasındaki 47. Gönüllü Alayının büyük katkıları ile bastırılmıştır. 42. Alayın başına ise Hüseyin Avni Bey getirilmiş, Samsun'daki Pontusçu Rumların üzerine gönderilmiştir. Görevlerini başarı ile tamamlayan iki alay Samsun'da birleşerek Sakarya cephesine sevk edilmiştir. Sakarya Savaşında, Hüseyin Avni Bey de dahil olmak üzere, 42. Alay'ın büyük bir kısmı şehit olmuştur. 47. Alay ise savaşın sonuna kadar çarpışmış, zaferi kutladıktan sonra Ankara'ya dönmüşlerdir.

Gönüllü askerler, yani Giresun Uşakları Atatürk'ün, Ankara'da ve Anadolu seyahatlerinde muhafızlığını yapmıştır.
Mustafa Kemal Atatürk, Giresun gönüllü alaylarının başarısını şu sözlerle ifade etmiştir.
Afyonkarahisar ve Dumlupınar’da sizin uşaklar da vardı !

 

Coğrafi Yapısı

 

Dağların denize paralel uzanması Giresun’un İklim özellikleri ve bitki örtüsünü çeşitlik bakımından etkilemiştir. Kuzey ve güney kısımları birbirinden farklılık gösterir. İklim daha çok ılık ve yağışlıdır.

Giresun ilinin ekonomik gelir kaynağının başında fındık gelir. Türkiye’de fındığın en kalitelisi Giresun’da yetişir.

Giresun’un doğal güzellikleri ve tarihi eserleri bakımından çok önemli bir özelliği de turizme elverişli yaylalarıdır.

 

Doğal ve Turistik Merkezleri

 

Giresun Adası

 

Karadeniz’in üzerinde yaşamı olabilecek tek adası olan Giresun Adası kıyıdan bir mil açıkta olan ada doğal ve arkeolojik sit alanıdır. Üzerinde sur ve manastır kalıntıları vardır. Mitolojik efsanelere de konu olan ada da Amazon kadınlarının yaşadığı, Herkül ve arkadaşlarının uğradığı yerlerden biri olduğu da efsanelerde yerini almıştır. Cenevizliler ve Venedikliler tarafından gemi sığınağı olarak uzun süre kullanılan adanın şu an ki sahipleri yabani göçmen kuşlar, karabataklar ve martılardır. Adada bulunan Hamza Taşı ana tanrıça Kybele'yi temsil eden, sacayak gibi 3 ayak üzerine oturmuş bir taş olup 4 bin yıllık geçmişi ile dini inançlar gereği yaşlılar için umut veren ve mistik güç kaynağı olan dilek taşı özelliği de gösterir. Her yıl 20 Mayıs'ta Uluslararası Aksu Festivali'nde düzenlenen ve soyun sürdürülmesi inancıyla yapılan sacayaktan geçme geleneği, adanın etrafının dolaşılmasıyla tamamlanıyor. Ada turu Hamza Taşı'ndan başlayarak yine orada son bulmaktadır. 

 

 

Giresun Kalesi

Kalenin M.Ö.2. yüzyılda Pontus Kralı I. Farnakes tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır. Sur ve saray kalıntıları hala ayaktadır. Kalenin çeşitli yerlerinde, oyulmuş taş mağaralar ve tapınak örenleri bulunmaktadır
. Zengin bir tarihi ve kültüre sahip olan Kale, şehrin merkezinde olup hem araç hem de yaya ulaşımına açıktır. Kalede Milli Mücadele Kahramanı Topal Osman Ağa’nın anıt mezarı bulunmaktadır. Ayrıca kalede mağaralar, surlar, dinlenme yerleri, park ve bahçelerle düzenlenmiş olan seyir mekanı da vardır.

 

Giresun Müzesi (Gogora Kilisesi)

18. Yüzyılda yapılmış olan ve günümüzde müze olarak kullanılan kilise sahilde, karayolu kenarında bulunmaktadır. Müzenin içinde antik eserler, taş kabartmalar, eski tarihlerde kullanılan silah, giysi ve para örnekleri sergilenmektedir.

1924 yılına kadar kilise olarak kullanılan bina, 1988 yılında müze olarak açılmıştır. Diğer müzelerden ve bölgeden toplanan eserlerle birlikte zengin bir koleksiyon oluşturulmuştur. Giresun Müzesi, arkeolojik, etnoğrafik eserlerin yanı sıra zengin bir sikke koleksiyonunu da bünyesinde bulundurmaktadır.

 

Katolik Kilisesi (Çocuk Kütüphanesi)

 

Çınarlar Mahallesinde Çocuk Kütüphanesi olarak hizmet veren bu bina 18. yy. Gotik mimarisi tarzında inşaa edilmiştir. 1967 yılında ise Çocuk Kütüphanesi olarak kullanılmaya başlamış olup günümüze kadar özgün yapısını korumuştur.

 

Meryem  Ana Kilisesi

 

Askerlik şubesi arasındaki eski lonca yolu üstünde bulunmaktadır. Hıristiyanlığın ilk yayıldığı yıllardan kalma bir kaya tapınağıdır. Panaia ve Surp Sarkis adlarıyla da bilinen ve üç katlı olduğu söylenen kilise, geçmişte şifahane olarak kullanılmıştır. Giresun Valiliği tarafından yapılan restorasyonla turizme açılması bekleniyor.

 

Zeytinlik Mahallesi

 

Kalenin güneydoğusunda yer alan ve Zeytinlik Mahallesi adını alan semt eski tarihi Giresun evlerinden oluşur Zeytinlik mahallesindeki evlerin hiçbiri diğerinin ışığına, manzarasına, hava dolaşımına etki etmeyecek şekilde konumlandırılmıştır. Tarihi Zeytinlik evlerinin dikkat çeken diğer bir özelliği de taşların birbirine yapışması için kullanılan şima’dır. Şima kireç, yumurta akı ve suyun karışımıyla oluşan harca verilen isimdir. Harcın sağlamlığından olsa gerek evler hala sağlam bir şekilde özelliklerini korumaktadırlar.

 

Yaylalar

 

Kümbet Yaylası
Bektaş Yaylası

Kulakkaya Yaylası

Sis Dağı Yaylası

Karagöl Dağları ve Yaylaları

Çakrak Yaylası

Paşakonağı Yaylası
Bu yaylalarımızdan başka ;
Dereli ilçesinde Tamdere, Çağman, Isırganlı ve Eğriambar Yaylaları; Alucra İlçesinde Anastos, Güllüce, Tohumluk, Seydişıh, Aydın, Çamlı, Akyatak, Ağalıkıranı Yaylaları; Eynesil ilçesinde Panayır ve Kanatdüzü Yaylaları; Doğankent ilçesinde Kazıkbeli, Kavraz, Ağaçbaşı Yaylaları; Espiye ilçesinde Çalal, Günlük, Karadoğa,Karaovacık Yaylaları; Şebinkarahisar ilçesinde Tamzara, Kınık, Eğribel, Başyayla ve Tutak Yaylalarıdır. Kazıkbeli ve Karaovacık Yaylalarında her yıl belirli tarihlerde şenlikler düzenlenir.

 

 

Giresun’a Has Özellikler

 

Türkiye‘de kurtuluşu olmayan tek il Giresun‘dur. Yani hiç bir zaman işgal altına uğramamıştır.

Atatürk‘ün güvenliğinden sorumlu Muhafız Kıtası (korumaları), Giresunlulardan oluşuyordu.

Giresun, Türkiye’de kendi şehri dışında şehitliği bulunan tek ildir (Afyonkarahisar Giresunlular Şehitliği)

Dünya’da gönüllü iki alay kuran tek il Giresun’dur. (42. – 47. alay)

İzmir, Yunanlılar tarafından işgal edilince, Anadolu’da Yunan işgaline karşı ayaklanıp sokaklara dökülen ilk il Giresun’dur.

Doğu Karadeniz’den Süper Lig’e Yükselen İlk Takım Giresunspor’dur.

 

 

Kaynakça:
Giresun Valiliği, Giresun Belediyesi, Giresun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü



Bu Yazı Toplam 341 Defa Okunmuştur

Yazdır Yukarı

Yazarın Diğer Yazıları

ÇATAL YÜREKLİ KAHRAMAN: TOPAL OSMAN (AĞA)
TARİH BİLİNCİ VE ALGI YÖNETİMİ
MİLLİ MÜCADELE KARMANLARINDAN AVNİ ALPARSLAN